Рекламны хүч

Хаврын нэгэн сайхан өдөр Бруклины гүүрэн дээр хараагүй гуйлгачин гуйлга гуйгаад сууж байна. Тэрээр энгэртээ "ТӨРӨЛХИЙН СОХОР" гэсэн пайз зүүжээ. Хүмүүс хараагүй гуйлгачны дэргэдүүр өнгөрсөөр байлаа. Үүнийг харсан реклам сурталчилгааны ажилтан пайзны ар талд нь нэг юм бичээд тэр талаар нь хүмүүст харуулж тавиад явжээ. Энэ л бүх юмны эхлэл болов.
Хараагүй гуйлгачны өмнүүр өнгөрсөн хүн бүр мөнгө тавьж байлаа. Учир нь зар сурталчилгааны ажилтны бичсэн ганц өгүүлбэрт утга учир нь байлаа. Юу гэж бичсэн бэ? гэвэл "НАВЧ ЦЭЦЭГ НАХИАЛСАН ХАВРЫН САЙХАН ӨДӨР... ГЭТЭЛ БИ ХАВРЫГ ХАРЖ ЧАДАХГҮЙ БАЙНА" гэсэн байв.

Реклам миний амьдралд

Дээр нэг сайхан өдөр ахынд очив. Тэд яг оройн хоолоо идэцгээж байв. ТВ-ээр гарч буй олон ангит солонгос киног шимтэн үзэж байхын. Тэр кино одоохондоо тэдэнд амьдралаас нь ч илүү чухал бололтой догоо. Удалгүй реклам гарч ах дандар баатрын дүр эсгэж арай дэндүү их реклам гарч байнаа энэ мууг цонхоор гаргаж шидвэл таарна гэж зурагтруугаа ухасхийв. Яааг гоё хэсгийг нь тааруулж тасдаад муусайн новшнууд гээд л... Хүүе болиочээ наад зурагт чинь ямар буруутай биш дээ гэж Гэргийнхээ бачимдан үглэхэд за за тоглосон юм гэж итгэлгүйхэн дуугараад буцахад нүүрэнд нь бухимдал эргэлзээ цухалзаад өнгөрөв. Ах маань их түргэн зантай хүн. Удалгүй реклам бухимдал реклам дахиад реклам Хэзээ нэгэн цагт би ч гэсэн ингэж өөрийгөө зовоон зовоон тв-тэй нөхцөж байснаа дурсан санав хэхэ. Явж явж энэ хэрэгтэй хэрэггүй шоу, савангийн дууриуд, эндээс би юу олж авав... юу ч биш рекламан дундаас юм олж үзэх гэж мэдрэлээрээ наадаж байхаар боличих нь дээр юм гэж бодоод зүгээр л тогтсон цагт мэдээ үздэг болов.
Сүүлдээ ч тв бодогдохоо больж харахыг ч нэг их хүсдэггүй нэгэн болж хувирсан гэж байгаа. Магадгүй реклам л тв-ээс холдуулж өгсөн ачтан байх хэхэ.
Маргааш өглөө нь ажилдаа явж байлаа. Гэлдэрч явхад рекламны самбарууд хоёр талаар эгнэж байна. Бөөрөн дээрээ эрээн мяраан рекламтай автууснууд, машинууд, хашаа, хүмүүсийн хувцас, байшин барилга, шон хүртэл... тэр бүү хэл автуусан доторх суудлын ар тал, цонхны дээд тал бүр бариул хүртэл рекламтай гэж бодохоор бид автуусан дотор хүртэл рекламнаас барьж тогтож яваа байх нь. Бас сул зайг сайн ашиглажээ золигнууд бултах газаргүй болтол рекламдаж байх шив гэсэн бодол төрөв.
Машинд Фм-р бас л баахан реклам. Буугаад ийш тийшээ харсангүй газар ширтэж явж үзлээ. Марлборо, Супер контик, Чокопай, Сникерс, Айс марк, Кейнт гээд л эцэс төгсгөлгүй реклам байх шив. Монголчуудын маань буй болгосон өвөрмөц рекламны шийдэл юм байна. Яана даа Монгол. Гадны өндөр хөгжилтэй улсуудад реклам ямар байдаг билээ дээ. Гэтэл энд дөнгөж эхлэл.
Удахгүй хүмүүсийн нүүрийг рекламны түрээсэнд ашигладаг болно. Тэгээд нүүрэн дээрээ реклам шивүүлсэн хүмүүс холхино. Яг л хөл бөмбөгийн фанатууд шиг. За тэгээд модны навчийг хүртэл зүгээр орхихгүй цэцгийг угаас тийм рекламтай ургуулна гээд эртнээс захиалаад үрийг нь лабарторийн аргаар гаргаад авчина. Үүлийг бас л хэлбэр дүрсэнд оруулах технологи гарч ирээд тэнгэр лүү ширтэхдээ бид “Ideas for life Panasonic Holography tv” гээд л уншиж байх тэр цагийг үзхээсээ өмнө чадрах болүү яах бол гэж бодон ажилруугаа орлоо.
За тэгээд ажил дээрээ тав тухтай суугаад хэдэн товчоо нүдий гэхээр бас л суулгахгүй. Тийм юм хямд үнээр зарна, тэгүүл ингэнэ, цааш нь дамжуулна уу гэх мэтийн зүйлс цувж өгнө гэжугаа. Тэгээд бас дэлгэц амархын хооронд янз бүрийн харааны нүдний шилний рекламууд цувна.
За тэгээд арай гэж амралтаа аваад энэ бүхнээс холхон хөдөө очиж хэсэг амрая гэж хэлэлцээд гарч өглөө. Одоо бүүр дохион дээр зогсох хооронд машин болгоны салхиний шилэн дээр реклам нэвтрүүлдэг болсон байх юм. Үгүй мөн хурдан хөгжиж байнаа бид. Яг л энэ айхтар хурдацтай хөгжлөөс зугтах мэт хурдалсаар хотоос гарч салхи татуулан давхиж явна. Машины хянах самбарт байрлуулсан ЖПС дээр элдэв янзын рекламтай поп ап цонхнууд гарч ирээд дунд нь үлдсэн бяцхан хэсэг дээр л хаашаа явж байгаагаа харж байх юм гэнэ. Гар утсаа бүгд унтраагаад нэмэр алга өөрөө асаж ирээд л юу ч хамаагүй рекламдаад эхэллээ. Тэхлээр нь батарейг нь салгаж санаа амарч байхын. Гар утсаар спамууд тардаг болжээ. Бүр DVD тоглуулагчид хүртэл ийм вирус орж ирээд болхоо болисон цаг. Ашгүй нэг юм хүрэх газраа ирж рекламны хориотой бүс гэсэн пайзийг өнгөрч хэсэг яваад машинаасаа бууж сая санаа амарлаа.
Энд тэндгүй рекламнаас дайжсан хүмүүс жаргалтай нь аргагүй нуурын эрэг дээр налайцгааж байх харагдлаа. Хичнээн хориглоод нэмэргүй эндхийн шумуулнууд зүгээр байлгасангүй зарим нь үндсэн ажил хоолоо олж идэх гэж дайрч байхад зарим шумуулнууд хэсэг бүлгээрээ нэгдэн агаарт тогтож өөрчлөгдөн шумуулнаас хамгаалах тос санал болгож яг одоо авбал нэгийг үнэгүй гээд л өөрсдийнхөө эсрэг ухуулга хийж байгаа нь яаах аргагүй л рекламны хүч юм даа.
Нуурын эргээс завинд суун хөдөллөө. Усны долгион ямар нэг юм хэлээд байх шиг. Гэхдээ урьдийн сайхан усны долгион арай л биш. Нэг тийм угалзарч ирээд л дүрс үүсгээд, загаснууд нь хүртэл нуруун дээрээ ямар нэгэн рекламны шивээстэй. Жижиг загаснууд нь шумуулын адил бөөнөөрөө салж нийлэн дүрс үүсгэх нь аанай л надаар хийсэн зуушыг та манай ресторанаас амтлаад үзээрэй гээд байх юм, яг л немогийн эрэлд гээд хүүхэлдэйн кинон дээр гардаг шиг.
Энэ үед тэнгэр бүрхэж хөөрхий рекламны үүлнүүдийг борооны хар бараан үүл даран хөөж ашгүй ухааны юм бодов. Удалгүй бороо аажуухан шивэрэн орж аажмаар ширүүсэхэд нэг л хэмнэлтэй юм шиг оргиод болж өгсөнгүй. Тэнгэр сүртэй дуугарч цахилгаан цахиж хүчтэй гэрэл гялхийснээ тэнгэрт тэр чигтээ нэг том хөмөрсөн тв-ийн дэлгэц болж хувираад л та рекламнаас зугтаж байгаа бол амьдралаас зугтаж байгаа хэрэг хүн төрөлхтөнг рекламгүйгээр төсөөлөх аргагүй билээ гэж ирээд л реклам рекламаа рекламдаж эхлэх нь тэр.
Энэ бүхэн зүүд биш ердөө бидний ирээдүй л юм даа 20 жилийн өмнө гар утасны тухай ингэж зөгнөж байсан биз тэрэнтэй л адилхан зүйл юм байна хэхэ.

SIGNS

2009 оны Олон улсын Каннын кино наадмын богино хэмжээний кино төрөлд Алтан арслан авсан кино гэжугаа. Заавал үзээрэй. Хөөрхөн богино хэмжээний кино байна лээ… Бас л найз маань үзээрэй гэж явуулсийн. Үзээд их таалагдав :-)

Авлига гэж юу вэ?

Манайхаан энэ авлига гээч гарт баригдаж, нүдэнд үзэгдэхгүй байгаа зүйлийг хэр сайн мэдэх вэ? Бараг мэдэхгүй хүн байхгүй байхаа бүгд л өөр өөрийн ойлголттой байдаг байх. Бүр нэгдүгээр ангийн хүүхэд энэ сэдвээр зураг зурж уралдаанд оролцож байсан болохоор хүмүүсийн ойлголт бас сайн байгааг харуулж байгаан. Авлигын хор уршгийн түрүүчээс бид амсаад эхэлчихсэн байгааг хэн хүнгүй мэдэж байгаа байх. Авлига байгаагүйсэн бол гээд бодохоор манай улсад хичнээн сайхан бүтээн босголт хийгдэж, одоогийн хөгжлөөсөө нэг алхамаар ч болов түрүүлж явах байсан гэсэн бодол төрж явдийн. За за ингээд олон үгээр яахав хэтэрхий сунжирчих гээд байх шиг байна. Доорх хэдэн ойлголтыг мэдэхгүй нэг нь мэдээд аваасай гэсэндээ орууллаа.
“Эдэд шунах, ёсон бус аргаар юмыг олзолж авах” гэж Я.Цэвэл гуайн Монгол хэлний тайлбар тольд бичжээ. Харин Авлигын эсрэг хуульд “Авлига гэж албан тушаалын эрх мэдлээ хувийн ашиг хонжоо олоход урвуулан ашиглах, бусдад давуу байдал олгох, иргэн, хуулийн этгээдээс тэрхүү хууль бус давуу байдлыг олж авах үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр илрэх аливаа эрх зүйн зөрчил” гэж заажээ.
Авлигын түгээмэл тархсан хэлбэрүүд:
* Хууль бусаар гадаадад мөнгө шилжүүлэх
* Хил давуулж хориотой наймаа хийх
* Төрийн өмчийг завших
* Хууль бусаар хөрөнгө эзэмших
* Хуурамч зүйл үйлдвэрлэх
* Дансны аргаар мөнгө идэх
* Өмч хөрөнгийг зүй бусаар зарцуулах
* Эх орноосоо урвах, төрд тэрслэх
* Эрх мэдээ урвуулан ашиглах
* Айлган сүрдүүлэх, тарчлаан зовоох
* Ул үндэсгүй өршөөл, уучлал үзүүлэх
* Мэхлэх, луйвардах, худал мэдүүлэх, хуурах, залилах
* Шүүхийн шийдвэрийг мушгин гуйвуулах
* Гэмт хэрэгтний эсрэг догшин авирлах
* Хуурамч нотолгоо гаргах
* Хууль бусаар баривчлах
* Хүчээр хэрэг хүлээлгэх
* Үүрэг хариуцлагаа үл гүйцэтгэх
* Ажил цалгардуулах
* Бусдыг хүчийг сорж мөлжих
* Бусдын хөрөнгийг сүрдүүлж авах
* Хээл хахууль, шан харамж авах
* Хууль бус ашиг хонжоо олох
* Хууль бус орлогоо хуваах
* Сонгуулийн булхай хийх, санал будилаантуулах
* Шударга бус замаар орлого олох
* Нууц мэдээллийг зүй бусаар ашиглах
* Бичиг баримтыг хуурамчаар үйлдэх
* Төрийн албан тушаал, өмч хөрөнгө зөвшөөрлийг дур мэдэн худалдах
* Дүрэм, журам, худалдан авсан зүйлсийн нэр төрөл, үнийн жагсаалт
* Гэрээ болон зээлийг ов мэх гарган будилаантуулах
* Татвараас зайлсхийх
* Нөлөөлөх оролдлого гаргах
* Тал засч зуучлах
* Ашиг сонирхлын зөрчилд автах
* Зүй зохисгүй бэлэг, мөнгөн төлбөр, үзвэр үйлчилгээ, дайллага цайллагад өртөх
* Зохион байгуулалттай гэмт хэрэгтэй холбоо тогтоох, хар захын үйл ажиллагаа эрхлэх
* Тал тохой татах, бусдыг хаацайлах
* Хууль бус хяналт шалгалт хийх
* Харилцаа холбоо, шууданг зүй бусаар ашиглах
* Албаны тамга тэмдэг, бичиг хэрэг, орон байр, давуу эрхийг урвуулан ашиглах гэж Жеральд Е-Кайдений “Албан ёсны авлигын ерөнхий онол” өгүүлэлд бичжээ.

Авлигын хэлбэрүүдийг зах зухаас нь тайлбарлавал:
* Хээл хахууль /Bribery/. “Албан хаагч, эсхүл бусад хүний албаны буюу хууль ёсны үүргийг биелүүлэхгүй болгоход нөлөөлөхийн тулд аливаа үнэт зүйлийг санал болгох, өгөх, авах, зуучлах”
* Шан харамж. Авлигын шинжтэй эрх зүйн зөрчлийн нийгмийн хор аюулын зэрэглэлээр харьцангуй бага хэлбэр. Албаны үүргээ зохих ёсоор биелүүлсний төлөө тухайн этгээдийг хувиараа урамшуулан шагнахыг шан харамжид хамааруулж ойлгоно. Өнгөц харахад үүнд буруу зүйл байхгүй мэт. Шан харамж өгч байгаа хүний хувьд баярласнаа илэрхийлэхээс өөр гэм буруутай санаа байдаггүй. Харин авч байгаа албан хаагчийн хувьд мэргэжлийн ёс зүйг ноцтой зөрчсөн үйлдэл болно.
* Бэлэг. Бэлэг өгсөн тохиолдол бүрт “Намайг ийм албан тушаалгүй бол энэ хүн тухайн бэлгийг өгөх байсан уу” гэсэн асуултыг тавьж олсон хариултаараа авлигын шинжтэй эсэхийн заагийг ялгаж байх шаардлагатай. Бэлэг авлигын шинжтэй эсэхийг чухамхүү энэ шинжээр л тодорхойлж болно.
* Ах дүүсэх, найзархах. Албан тушаалтан аливаа асуудлаар найз нөхдөдөө, эсхүл төрөл садан, ах дүү нартаа илүү ашигтай шийдвэр гаргах, тэдний ажил хэргийн мэдлэг, чадварыг үл харгалзан зөвхөн хувийн харьцааны шалгуурыг баримтлан албан тушаалд томилох зэртэг байдлуудаар авлигын энэ хэлбэр илэрнэ.
* Тал тохой татах. Энэ нь ихэвчлэн албан тушаалын томилгоотой холбоотой илэрдэг авлигын хэлбэр юм. Албан тушаалд танилаа, эсхүл танилынхаа санал болгосон хүнийг “дотно танилын шалгуур”-ыг ажил хэргийн шалгуураас илүүд үзэж томилох явдал авлигын энэ хэлбэрийн агуулгыг тодорхойлно.
* Зүй бусаар тал өгөх буюу хөнгөлөлт үзүүлэх. Төрийн байгууллага, албан тушаалтан зарим аж ахуйн нэгжид ялгаварлан тал өгч хэт ойр харилцаа үүсгэн түүнд тусгайлсан дэмжлэг үзүүлэх явдлаар авлигын энэ хэлбэр илэрнэ.
Авлигыг зөвхөн та л зогсоож чадна. Танаас эх орны минь хувь заяа, үр хүүхдүүдийн маань ирээдүй шалтгаална гэжугаан :-)

http://www.iaac.mn

Happy birthday Nyamaa

Май их сургуулийн сайн найз нарын маань нэг Нямаа гэж нэг сайхан залуу бий. Блог дээрээ нилээн дээр хэдэн найз нарынхаа тухай бичиж байсан да тэдний маань нэг. Японд програм хөгжүүлэгч хийж байгаа л да. Мундаг залуу. Өнөөдөр төрсөн өдөр нь тэгээд л муу найздаа төрсөн өдрийн мэнд хүргэдиймуу гээл суужийна. Ямартаа ч гэсэн найздаа төрсөн өдрийн мэнд хүргэж аз жаргал, инээд баясал, эрүүл энх, энэ хорвоогийн хамгийн сайн сайхныг хүсье. Найзынхаа хөдөлмөрч, юунаас ч шантардаггүй бас шудрага зангаар бахархдаг шүү гэж хэлий. Түүний хувьд магнай дээрээ нар мандуулаад 26 дахь жилийг өнгөрүүлж байна. Энэ хугацаанд хайрлаж ч үзлээ хайрлуулж ч үзлээ... Гуниг гутрал, баяр баясал, инээх уйлах, гомдох тунирхах бүгд тун жор нь яг тааран одоогийн хувь хүнийг буй болгожээ. Цаашид ч үргэлжилэх нь... гээл явжийвал хэхэ. Хорвоод тээж төрүүлсэн ээжид чинь бас баяр хүргэе. Ухаантай сайн хүүгээрээ үргэлж бахархаж явдаг байх даа.
Санаа нийлэх нэгнээ олны дундаас олж
Сайн мууг нь таниад анд найз бололцож
Сартай нартай хорвоод бодлоо хуваалцан нөхөрлөн
Салахгүй шахам ханьсаад биесээ түшин явдаг
Анд найз гэдэг ховор олдох эрдэнэ.

Таалагдав :-)

Яааая

Яая мануус ямар их хоцрогджийнаа, ямар удаан сэтгэжийнаа. Энэ зуундаа байтугай энэ мянгандаа араас нь хөөгөөд гүүцкү байхоо энэ технологийн хөгжлийг хэхэ. http://www.yankodesign.com сайтаар ороод нэг үзээрэй. Random Designs гэж ороод дахин дахин үзээрэй :-)

9 сарын 1-ний дурсамж

Би 9 сарын нэгэнд Номхон морио унаад, Номтой цүнхээ үүрээд, Ээждээ үнсүүлээд, Аавыгаа дагаад, Эрдэм сурахаар явж байлаа. Манайх намайг 8 настай сургуульд ордог жил сумынхаа төвөөс холоо хөдөө байсан болохоор аавтайгаа мориор сургуульдаа ирж байсан юм. Ээж маань дэвтэр, үзэг, харандааг маань бэлдэж өгч бас завсарлагаанаар идээрэй гэж ааруул боорцог цүнхэнд маань хийж өгч байсан санагдана. Аав бид 2-ийг мордоход ээж минь хацар дээр үнсэж ээжийн хүү ном сайн сураарай гэж захиж байсан юм. Урд орой нь аав ээж 2 хүүгээ эрэгтэй багшийн ангид өгий арай буурь суурьтай юм гэж ярилцаж байсныг тод санаж байна. Ингээд л хүүхэд шуугисан их өргөөнд орж, суралцаж эхэлсэн дэ. Хичээлдээ давгүй болохоор түрүүлж хийчихээд үймүүлэх ажил хийдэг байлаа хэхэ. Аав ээж 2 маань хоёулаа багш болохоор миний үймүүлснийг дороо л мэдчихдэг байлаа. Тэр 2-ийнхоо чихийг олон ч удаа халууцуулж байсан даа.
Ангидаа ороод багштайгаа танилцсаны дараагаар анхныхаа үсгийг үзлээ. Тэр үеийн уйгаржин монгол бичиг үзнэ гэсэн соёлын довтолгоонд өртөж босоо "А" үсгээ үзэж эхэлсийм. Инэгээд овоо бичдэг болжийтол 4-р ангид орсны намар крилл гээч бас нэгэн шинэ бичгийг зааж эхэлхэд нь сурах гэж махаа зулгааж билээ.
Бага байхад за тэгээд оюутан байхад ч гэсэн 9 сарын 1 гэдэг өдөр нэг тийм сайхан гэгээлэг өдөр байдаг байж билээ :-)